Εκδήλωση για την παρουσίαση του νέου βιβλίου «Δημόσια Υγεία. Πλαίσιο & Προσεγγίσεις» του Θάνου Μυλωνέρου, που κυκλοφορεί στο πλαίσιο της εκδοτικής σειράς «Βασικές Έννοιες», διοργάνωσε το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ τη Δευτέρα 4 Δεκεμβρίου, στον χώρο εκδηλώσεών του.

Στη συζήτηση συμμετείχαν ο Δημήτρης Δημητριάδης, Οδοντίατρος, Ιατρός Δημόσιας Υγείας ΕΣΥ, Υπουργείο Υγείας, η Αθηνά Παπαναγιώτου, Δικηγόρος και Ερευνήτρια, ο Κωστής Παπαϊωάννου, Εκπαιδευτικός και Διευθυντής του Σημείου για τη Μελέτη και Αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς, ενώ χαιρέτισε και ο συγγραφέας. Συντονίστρια της συζήτησης ήταν η Αγγελική Μητροπούλου, Επιστημονική Συνεργάτιδα του ΕΝΑ.

Η εισαγωγή της συντονίστριας, Αγγελικής Μητροπούλου:

 

 

«Η δημόσια υγεία έχει εμβληματική θέση στο τρίπτυχο βιοτική ασφάλεια-κλιματική ασφάλεια-δημοκρατικό κράτος δικαίου»

Ο Κωστής Παπαϊωάννου μίλησε για την έννοια της δημόσιας υγείας και τις πολιτικές της προεκτάσεις, ιδιαίτερα στις συνθήκες πρόσφατων κρίσεων. «Η δημόσια υγεία είναι βαθιά πολιτικό θέμα αλλά δεν αντιμετωπίζεται σαν τέτοιο στο δημόσιο διάλογο. Το βιβλίο πετυχαίνει να αποδώσει τον πολιτικό του χαρακτήρα με τρόπο ουσιαστικό και απλό» ανέφερε.

«Η έλλειψη κοινωνικών αντιδράσεων για την αποσάθρωση του συστήματος υγείας είναι δείγμα της κοινωνικής κρίσης υπογράμμισε, συμπληρώνοντας ότι «η πανδημία κατέδειξε πώς το κυρίαρχο νεοφιλελεύθερο αφήγημα για το κράτος πρόνοιας και την υγεία όχι μόνο προκαλεί επισφάλεια αλλά ενισχύει και την ακροδεξιά». Kαι εξήγησε ότι «η ακροδεξιά μετατράπηκε από μακεδονομάχος σε “μασκομάχος” σε ελάχιστο χρόνο, χρησιμοποιώντας τα ίδια εργαλεία. Το επικοινωνιακό κεφάλαιο που οι λαϊκιστές της Δεξιάς επένδυσαν στο ζήτημα της πανδημίας συνδέεται με τον περιορισμό του δημόσιου ενδιαφέροντος στο προσφυγικό».

Ο Κ. Παπαϊωάννου συνέχισε λέγοντας ότι «ο ακροδεξιός λόγος για την πανδημία δανείστηκε και οικειοποιήθηκε όρους δημοκρατικής δικαιωματικής, ακόμα και ”αντιφασιστικής δράσης”. Κινητοποιήσεις αντιεπιστημονικού περιεχομένου έγιναν στο όνομα της ελευθερίας, της αυτοδιάθεσης και των δικαιωμάτων».

Και υπογράμμισε ότι «ζητείται ένας συγκροτημένος λόγος που θα επαναφέρει την ασφάλεια στο επίκεντρο και θα της προσδώσει το πλήρες της περιεχόμενο, όχι δηλαδή μόνο το αστυνομικό. Χρειάζεται να μιλήσουμε για το τρίπτυχο βιοτική ασφάλεια, κλιματική ασφάλεια και ασφάλεια του δημοκρατικού κράτους δικαίου. Το θέμα της δημόσιας υγείας έχει εμβληματική θέση σε αυτή τη μεγάλη πολιτική μάχη που πρέπει επιτέλους να δοθεί».

Η ομιλία του Κωστή Παπαϊωάννου:

 

 

«Η δημόσια υγεία ως κριτήριο προάσπισης του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων»

Η Αθηνά Παπαναγιώτου συνέδεσε το ζήτημα της δημόσιας υγείας με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Συγκεκριμένα, εστίασε στον «τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα ζητήματα της δημόσιας υγείας και της πρόσβασης στη φροντίδα στο πλαίσιο μιας επιστημονικής εξειδίκευσης που αφήνει έξω το κομμάτι το κοινωνικό και το δικαιωματικό». Και έδωσε έμφαση στο «πώς τελικά το βιβλίο πραγματεύεται τη δημόσια υγεία και τη δημόσια φροντίδα υγείας ως ένα παραδειγματικό πεδίο κράτους δικαίου, κοινωνικού κράτους και ένα τεστ για το κατά πόσο πραγματώνεται η ιδέα μας για τα ανθρώπινα δικαιώματα», κάνοντας αναφορά στην Χάνα Άρεντ και τη φράση της «το δικαίωμα να έχεις δικαιώματα» (1948), δηλαδή, όπως πρόσθεσε η ομιλήτρια «να αναγνωρίζεσαι ως ένα υποκείμενο άξιο προστασίας και άρα ως μέλος μιας πολιτικής κοινότητας».

Στη συνέχεια στάθηκε στα ερωτήματα που διατρέχουν το βιβλίο όπως το «πώς μπορούν τα συστήματα υγείας σε συνθήκες νεοφιλελευθερισμού να παρέχουν ισότιμη και ποιοτική φροντίδα και την ίδια στιγμή να παραμένουν ανθεκτικά και βιώσιμα; Τι σημαίνει εξατομικευμένη φροντίδα και πώς μπορεί να ενσωματωθεί σε τελείως διαφορετικές πολιτικές ατζέντες και κατά συνέπεια να ανανοηματοδοτηθεί διαφορετικά; Αν θεωρήσουμε τη δημόσια υγεία ένα πεδίο που προϋποθέτει εκ των πραγμάτων διασυνοριακές πολιτικές στρατηγικές, που οργανώνεται με το βλέμμα στραμμένο στην κοινότητα, πώς μπορούμε να διασφαλίσουμε και άλλες αρχές όπως αυτή της ενημερωμένης απόφασης για την υγεία, της αυτοδιάθεσης, του σεβασμού στη διαφορετική ανάγκη για φροντίδα ή στην πολιτισμική διαφορετικότητα;». Στο πλαίσιο αυτό τόνισε ότι όλα αυτά «είναι ζητήματα που ανέδειξε η πανδημία και δεν μπορούμε να αγνοήσουμε αν θέλουμε να θίξουμε ην άνοδο της ακροδεξιάς ή θεωριών που αμφισβήτησαν την αυθεντία της συστημικής προσέγγισης στο ζήτημα της πανδημίας».

Και κατέληξε λέγοντας ότι «το σύστημα υγείας στην Ελλάδα είναι σε κρίση, είναι χρόνια τώρα σε κρίση και προ πολλού έχει ξεπεράσει τα όρια της ανθεκτικότητας και της βιωσιμότητάς του, χωρίς να σημαίνει ότι αυτά δεν παραμένουν πολιτικά και συλλογικά διακυβεύματα. Αυτά τα κριτήρια καταδεικνύουν πόσο δίκαιο και δημοκρατικό είναι ένα κράτος».

Η ομιλία της Αθηνάς Παπαναγιώτου:

 

 

«Η υγεία ενός πληθυσμού είναι ίσως ο σημαντικότερος δείκτης κοινωνικής συνοχής και ποιότητας ζωής»

Ο Δημήτρης Δημητριάδης επισήμανε ότι το βιβλίο «έρχεται να καλύψει την ανάγκη, τόσο για τους ενεργούς πολίτες τόσο όμως και μεταξύ των επαγγελματιών υγείας, για συναντίληψη όχι μόνο στην θεματολογία του επιστημονικού πεδίου της δημόσιας υγείας, αλλά και στις βασικές έννοιες και εφαρμογές αυτού. Πραγματεύεται εκτενώς τη φύση της υγείας ως δημόσιου αγαθού και τους τρόπους που οι υποστηρικτές της ελεύθερης αγοράς την αναδεικνύουν ως ατομικό αγαθό, σε ένα πλαίσιο πελατειακής σχέσης. Σε προέκταση, η προστασία της δημόσιας υγείας μέσα από προγράμματα πρόληψης των νοσημάτων, προαγωγής της υγείας και αλλαγών στην λειτουργία των υπηρεσιών υγείας, στερείται δυναμικής, δίκαιης και αποτελεσματικής εφαρμογής, με συχνό αποτέλεσμα την επιβάρυνση της υγείας των πληθυσμών».

Σύμφωνα με τον Δ. Δημητριάδη κεντρικό θέμα του βιβλίου «αποτελούν οι κοινωνικοί προσδιοριστές υγείας καθώς και οι αδικίες υγείας. Οι αδικίες αυτές οφείλονται σε διαφορές στην υγεία που αφορούν τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται οι κοινωνίες και οι οποίες μπορούν δυνητικά να διορθωθούν, μέσα από κοινωνικές και πολιτικές παρεμβάσεις. Από αυτή την πλευρά, η υγεία ενός πληθυσμού είναι ίσως ο σημαντικότερος δείκτης κοινωνικής συνοχής και ποιότητας ζωής».

Συμπλήρωσε, δε, ότι το βιβλίο περιλαμβάνει σημαντικές πληροφορίες για τη λειτουργία των συστημάτων υγείας, την ανταπόκριση, στο παρελθόν και στις μέρες μας, σε κρίσιμες απειλές της δημόσιας υγείας, κυρίως όμως θέτει την ατζέντα για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στη δημόσια υγεία, με έντονο το πολιτικό στοιχείο και την ενσωμάτωση λιγότερο προβεβλημένων “φωνών”, όπως αυτές των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών, της ανεξάρτητης επιστημονικής έρευνας και των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων». Και επισήμανε ότι ενώ στον διάλογο για τις μελλοντικές προκλήσεις στη δημόσια υγεία, αναφέρονται συχνότερα οι ανάγκες πρόσληψης περισσότερων ιατρών και νοσηλευτών και η διαρκής απειλή νέων ανθεκτικών μικροβίων και επιδημιών, στο βιβλίο, αντίθετα, αναφέρονται ο νεοφιλελευθερισμός και η παγκοσμιοποίηση, ο καπνός και το αλκοόλ (από την πλευρά της αύξησης του κέρδους των μεγάλων εταιρειών), η κλιματική αλλαγή και η μετανάστευση, τα νέα μεταδοτικά νοσήματα και η ψυχική υγεία, ιδιαίτερα μετά την πανδημική εποχή».

Και κατέληξε κάνοντας ένα σχόλιο προς αναστοχασμό. «Εδώ και αρκετές δεκαετίες, για πολλούς επιδημιολόγους η μελέτη των κοινωνικών παραγόντων ως επιρροή στην υγεία θεωρείται πολιτική… Γνωρίζουμε, όμως, πλέον ότι η πληροφόρηση, για παράδειγμα για τους κινδύνους του καπνίσματος και του σεξ δίχως προφυλάξεις δεν επαρκεί για την αλλαγή συμπεριφοράς. Πλέον μιλάμε για μοτίβα παραγόντων που σχετίζονται με την εμφάνιση των νοσημάτων και η έννοια των κοινωνικών προσδιοριστών για την υγεία, από κοινού με τους εμπορικούς είναι πλήρως τεκμηριωμένη και μέρος του διαλόγου για τη δημόσια υγεία. Το 1848, στην αναφορά του για την επιδημία τύφου στην Σιλέσια, ο Rudolf Virchow σχολίασε το γεγονός ότι οι καταπιασμένοι από την αριστοκρατία άνθρωποι χάθηκαν σιωπηλά από την πείνα και τις κακουχίες. Η συνταγή του ήταν απόλυτα πολιτική: πλήρης και δίχως όρια δημοκρατία, συμπεριλαμβανομένων των δικαιότερων φόρων και τα δικαιώματα των εργαζομένων. Αυτό που δεν ανέφερε και παραμένει έως σήμερα ζητούμενο, είναι ο τρόπος με τον οποίο αυτό θα γινόταν πραγματικότητα».

Η ομιλία του Δημήτρη Δημητριάδη:

 

 

«Η δημόσια υγεία αφορά όχι μόνο τις υπηρεσίες υγείας, αλλά όλο το φάσμα των πολιτικών αποφάσεων»

Ο συγγραφέας Θάνος Μυλωνέρος στον χαιρετισμό του ευχαρίστησε όσες και όσους συνέβαλαν στη συγγραφή του βιβλίου. «Η δημόσια υγεία δεν καθορίζεται μόνο σε επίπεδο υπηρεσιών υγείας, αλλά σε όλο το φάσμα των πολιτικών αποφάσεων. Υπό αυτή την έννοια το νομικό πλαίσιο σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να έχει πολύ σημαντικότερο αντίκτυπο στην υγεία ενός πληθυσμού απ’ ότι μια παρέμβαση στο σύστημα υγείας, όπως για παράδειγμα στο εργασιακό περιβάλλον και την προστασία της υγείας των εργαζομένων» ανέφερε κατά τη διάρκεια της συζήτησης. Και συνέχισε, λέγοντας ότι «η επιστήμη και η πολιτική της δημόσιας υγείας όπως τη γνωρίζουμε εξάλλου, αναπτύχθηκε κατά τη βιομηχανική επανάσταση από την ανάγκη προστασίας της υγείας των εργαζόμενων από τις αντίξοες εργασιακές συνθήκες».

Επίσης υπογράμμισε έπειτα από ερώτηση του κοινού σε σχέση με την πανδημική κρίση, ότι «η έλλειψη εμπιστοσύνης στην επιστήμη της δημόσιας υγείας και ο σκεπτικισμός για τα εμβόλια είναι ένα πολυσύνθετο φαινόμενο που παρατηρείται ήδη από τις πρώτες οργανωμένες προσπάθειες εμβολιασμού. Συνδέεται μεταξύ άλλων με τις κοινωνικές ανισότητες και την έλλειψη ενημέρωσης σε θέματα υγείας, ωστόσο διογκώνεται από την πολιτική πόλωση στη βάση μιας κοινής αντισυστημικότητας και από περιθωριακή γίνεται κοινώς αποδεκτή τάση». Και τόνισε ότι  «σε αυτό το πλαίσιο η παραπληροφόρηση και η αποπληροφόρηση, καθώς και ο τρόπος που επικοινωνούνται ζητήματα δημόσιας υγείας γίνονται πλέον από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία».

Ο χαιρετισμός του Θάνου Μυλωνέρου και η συζήτηση με το κοινό:

 

 

 

Εικόνες από την εκδήλωση: