Ο Δημήτρης Πουλής, Μηχανολόγος-Ηλεκτρολόγος Μηχανικός, συνταξιούχος καθηγητής εφαρμογών ΤΕΙ, γράφει στο ΕΝΑ -με αφορμή την πανδημία Covid-19- για τη σχέση πολιτικής και επιστήμης, θέτει τον επείγοντα χαρακτήρα αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, διατυπώνοντας το ερώτημα: Αν ακούμε ευλαβικά τους επιδημιολόγους, γιατί δεν ακούμε τους επιστήμονες του κλίματος; →

Η πρόσφατη πανδημία έφερε στο προσκήνιο μια θεμελιακή αλήθεια: η πολιτική οφείλει να αξιοποιεί τα επιστημονικά δεδομένα! Η πολιτική είναι η σύνθεση των επιστημών σε συλλογική πράξη. Στο πλαίσιο που έχουν δημιουργήσει οι επιστημονικές εξελίξεις, με την τεχνολογία, τη νέα γνώση, ευκαιρίες και κινδύνους, η επιστήμη μπορεί να δώσει όχι μόνο τις προϋποθέσεις αλλά και τη μέθοδο: αν η αλλαγή παραδείγματος είναι η μέθοδος των επιστημονικών επαναστάσεων, η εναλλακτική πολιτική είναι αλλαγή παραδείγματος στην πολιτική. Ας δούμε ένα σκαρίφημα αυτής της συνολικής αλλαγής πολιτικού παραδείγματος στις επόμενες παραγράφους. Η λέξη κλειδί είναι η εξής: ολιστική – συστημική προσέγγιση.

1 ουτοπία plus

+          1 νέα θεωρία αξίας

+          1 νέα οικονομία

+          1 νέα κοινωνιολογία

————————————-

=          Αλλαγή παραδείγματος

Η «ουτοπία» είναι μια πολύ χρήσιμη και ουσιαστική αναλυτική έννοια. Εισάγει στις κοινωνικές επιστήμες τη μαθηματική έννοια του ορίου αλλά και την ουσιαστική έννοια του στόχου. Η ουτοπία είναι ο «λόγος» του πολιτικού ευαγγελίου.

Άμεσα προκύπτει το ερώτημα: ποια είναι η σημερινή ουτοπία; Με άλλα λόγια, ποιο είναι εκείνο το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα φανταστούμε τις ζωές μας; Ένα πλαίσιο που θα ικανοποιεί το αίτημα για ελευθερία, ισότητα, την επιδίωξη της ευδαιμονίας (“pursuit of happiness”). Ένα όραμα ικανό να κινητοποιήσει κοινωνικές δυνάμεις ικανές να πραγματοποιήσουν αλλαγή; Μετά την εποχή χωρίς εναλλακτική, (TINA, “there is no alternative”), μετά το «τέλος της ιστορίας», η κατάσταση ΑΠΑΙΤΕΙ μια εναλλακτική.

Μετά από (πολλές) αστικές επαναστάσεις (Αγγλική, Γαλλική, Αμερικάνικη, κ.ά.), κομμουνιστικές επαναστάσεις (όπως η κομμούνα, η Σοβιετική, η Κινεζική, η Κουβανέζικη), πολλές ακόμα ηθικές επαναστάσεις (χριστιανική, μουσουλμανική, κ.ά.), η ουτοπία «υποφέρει» από μια διαρκή ματαίωση. Φυσικά, οφείλουμε στις επαναστάσεις αυτές ό,τι καλό έχει να επιδείξει ο ανθρώπινος πολιτισμός: Το σύνταγμα, τα προτάγματα της ισότητας, της ελευθερίας, της αδελφοσύνης, την ενότητα του ανθρώπινου είδους (… όλων των χωρών ενωθείτε!). Τί όμως συμβαίνει στην ιστορία, που διαστρέφει την αρχική ανάταση των επαναστάσεων σε ένα φρικτό αντίθετο; Δεν αναζητώ μια φιλοσοφική απάντηση, ούτε ο χώρος επαρκεί για το υλικό που έχει συγκεντρωθεί. Αναζητώ μια λύση, μια αναθεώρηση, το πρόσθετο (plus) εκείνο που δημιουργεί τη σημερινή ουτοπία. Ας βγάλουμε από το πεδίο τα πιο φανερά αρνητικά των επαναστάσεων: την αχρείαστη αιματηρή βία, την καταστροφή των καλών επιτευγμάτων του παλιού. Ας μελετήσουμε πιο συγκροτημένα την επιβίωση των φθοροποιών στοιχείων του παλιού που παραμένουν, όπως τα μικρόβια μετά από το πιο σχολαστικό καθάρισμα, μέσα σε συνειδήσεις και θεσμούς. Μια σημερινή ουτοπία οφείλει να αναγνωρίζει ό,τι καλό έχει συμβεί στο ανθρώπινο είδος, να το εμβαθύνει στις σύγχρονες συνθήκες και να απαντά στα προβλήματα του καιρού, στο πρόβλημα του καιρού. Το κλίμα, όπως το έχει κακοποιήσει ο άνθρωπος, συνιστά την υπαρξιακή απειλή για το είδος. Λύση στο πρόβλημα αυτό – με διατήρηση του ανθρώπινου πολιτισμού – είναι η σημερινή ουτοπία.

Η αναγνώριση της κλιματικής αλλαγής ως υπαρξιακής απειλής για το ανθρώπινο είδος είναι απόλυτη προϋπόθεση για τη συνέχεια αυτής της ανάλυσης. Ο συγγραφέας αναγνωρίζει την ειδική δυσκολία αντίληψης ενός τόσο σύνθετου φαινομένου όπως το κλίμα, ειδικά σε συνθήκες μόνιμης παραπλάνησης, τόσο από ‘υποστηρικτές’ όσο και από πολέμιους της κλιματικής αλλαγής. Ας αρκεστούμε – για την οικονομία του κειμένου – στην τεκμηριωμένη επιστημονικά άποψη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ ότι η κλιματική αλλαγή συνιστά «υπαρξιακό κίνδυνο για τον ανθρώπινο πολιτισμό».

Στη συνέχεια του παρόντος κειμένου κατατίθεται μια πρόταση εναλλακτικής πολιτικής για την παγκοσμιοποιημένη πολιτική σκηνή. Η πρόταση συμπεριλαμβάνει νέα οικονομική θεώρηση, τεκμηρίωση για την πρακτική τεχνική υλοποίηση και τις συστηματικές επιδράσεις που θα προκύψουν. Συνιστά ένα παγκόσμιο στόχο διεκδίκησης, την ανάδυση μιας σχεδιασμένης σε επιστημονική βάση οικονομίας, χωρίς την καταστροφή της παλιάς. Η μελέτη αυτή φυσικά στηρίζεται στην υπαρκτή ανθρώπινη εμπειρία και επίσης απαιτεί συμπλήρωση. Τόσο στο τεχνικό της μέρος, και, κυρίως, στο πολιτικό της μέρος: το παγκόσμιο κίνημα που θα διεκδικήσει την εφαρμογή αυτής ή μιας πιο καλής συναφούς πρότασης. Η πιο μεγάλη υπηρεσία που μπορεί να προσφέρει είναι να δώσει πολιτική ομπρέλα στα κινήματα αλλαγής. Να καταγράψει την «ωριμότητα των συνθηκών». Να φανταστεί το τέλος του καπιταλισμού. Άμεσα! Σε μια πορεία παγκόσμιας κοινότητας προς τα όνειρα γενεών.

«άνθρωποι όλων των χωρών ενωθείτε!»

1 ουτοπία plus

+          1 νέα θεωρία αξίας

+          1 νέα οικονομία

+          1 νέα κοινωνιολογία

————————————-

=          Αλλαγή παραδείγματος

Οι κοινωνικές επαναστάσεις ξεσπούν όταν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού δεν μπορεί να ζήσει στο υπάρχον κοινωνικό (κυρίως οικονομικό) πλαίσιο. Η συνειδητοποίηση του γεγονότος δεν είναι απλή. Μηχανισμοί που υποστηρίζουν τη διατήρηση του εν λόγω πλαισίου υπάρχουν σε θεσμούς ιδεολογικού χαρακτήρα (παιδεία, θρησκεία, γλώσσα), όσο και δομές επιτήρησης, καταπίεσης, συμμόρφωσης. Η συνειδητοποίηση της ανάγκης της αλλαγής είναι η πιο δύσκολη και σημαντική διαδικασία, γιατί είναι αυτή που συντονίζει τις μικρές δυνάμεις ατόμων σε παραγωγική της αλλαγής συνισταμένη. Οι υλικοί όροι της ύπαρξης των ανθρώπων καθορίζουν (σε τελευταία ανάλυση) τα πιστεύω τους. Συνεπώς, οι οικονομικές θεωρίες παίζουν ρόλο προπομπού των ιδεολογιών. Οι οικονομολόγοι του 17ου αιώνα προετοίμασαν τις αστικές επαναστάσεις, ο Μαρξ και οι όμοιοι, τις σοσιαλιστικές. Και αυτό συμβαίνει πάνω σε μια θεωρία αξίας. Αφαιρώντας τις ‘λεπτομέρειες’, η αξία τοποθετείται στη βιομηχανική παραγωγή, το εμπόριο ή στην εργασία, με επακόλουθο την υποστήριξη της αντίστοιχης τάξης – υποκείμενου της παραγωγής και της διοίκησης. Μια νέα ουτοπία, ένα διαφορετικό σύστημα οργάνωσης της κοινωνίας θεμελιώνεται σε μια καινούρια θεωρία αξίας. Ποια άλλη θεωρία αξίας μπορεί να υπάρξει;

Μια νέα θεωρία αξίας είναι προϊόν της ανάπτυξης του ανθρώπινου πολιτισμού: είναι ο ίδιος ο άνθρωπος. Όχι ως ατομικότητα, όχι ως εξελικτικό προϊόν, αλλά ως συλλογικό υποκείμενο, ως «ανθρωπότητα». Είναι το πέρασμα του είδους στην αυτοσυνείδηση. Όχι μέσα από μια μεταφυσική επιφοίτηση, αλλά μέσω του κινδύνου της καταστροφής του ανθρώπινου είδους, μέσω της συνειδητοποίησης αυτού του κινδύνου. Ήδη στο προηγούμενο μέρος κατέθεσα την επιστημονική άποψη ότι η ανθρωπότητα κινδυνεύει να καταστραφεί εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. Αυτός ο κίνδυνος δίνει στο περιβάλλον («το ανόργανο σώμα του ανθρώπου») υπόσταση απόλυτης αξίας.

Στις τρέχουσες οικονομικές θεωρήσεις, τον νεοφιλελευθερισμό, αλλά όχι μόνο αυτόν, το περιβάλλον είναι μια προϋπόθεση, αλλά επίσης, κάτι εξωτερικό (externality) στην κυκλοφορία αξιών και κεφαλαίου. Το να αποδώσουμε αξία στο περιβάλλον δεν είναι μια ακατανόητη ιδέα[1]. Πώς όμως μπορεί αυτή η απόλυτη αξία να μετασχηματιστεί σε κάτι σχετικό; Ίσως ανταλλάξιμο; Η ζωή μας είναι κάτι απόλυτο, δεν κοστολογείται. Όμως η διατήρησή της, η υγεία, έχει κόστος μετρήσιμο. Με όμοιο τρόπο οφείλουμε να μετασχηματίσουμε αυτή την απόλυτη αξία σε κάτι που μπορεί να σχετιστεί, να μεταβάλλει, να επανορθώσει την ιστορικά διαμορφωμένη ατομική και κοινωνική ύπαρξη.

Στην αναζήτηση αυτή θα επικαλεστούμε στοιχεία της ιστορίας μας: πρόσφατα, στη λεγόμενη «συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα» ένα σύνολο επιστημόνων και τεχνοκρατών διατύπωσε με σαφήνεια την έννοια του «προϋπολογισμού άνθρακα». Πρόκειται για το ποσό εκείνο διοξειδίου του άνθρακα το οποίο, σύμφωνα με την καλύτερη μας γνώση για το θέμα εκείνη τη στιγμή, μπορούμε να αποθέσουμε στην ατμόσφαιρα, ώστε να μην αυξήσουμε τη θερμοκρασία πάνω από το (αυθαίρετο) όριο των 2 βαθμών κελσίου. Ανεξάρτητα από κριτικές και συζητήσεις, αυτή η έννοια (του προϋπολογισμού) μετασχηματίζει ένα ποιοτικό (ασφαλής κλιματική περιοχή) και απόλυτο χαρακτηριστικό (κίνδυνος κατάρρευσης του πολιτισμού), σε ένα ποσοτικοποιημένο αντικείμενο διαχείρισης.

Η ανθρωπότητα διαχειρίζεται πόρους σε έκτακτες καταστάσεις με συγκεκριμένο τρόπο, την ποσόστωση. Στην πόλη του ακρωτηρίου (Cape Town), τη χρονιά της μεγάλης ξηρασίας, κάθε νοικοκυριό είχε δικαίωμα για 60 λίτρα νερό την ημέρα. Εκατοντάδες φορές στην ιστορία, κυρίως σε πολεμικές περιόδους, υπάρχει ποσόστωση στην τροφή, το νερό, το αλάτι. Συνεπώς, ένας δεδομένος προϋπολογισμός, ο οποίος έχει συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα και ειδικά χαρακτηριστικά (αυτά που περιγράφονται στη συμφωνία και την επιστημονική μελέτη) είναι η νέα αξία. Αξία ειδικού τύπου (αποθετική), συμπληρωματική με τις υπάρχουσες θεωρήσεις αξίας. Σε ποιον ανήκει αυτή η ειδική αξία; Δεν μπορεί να υπάρξει άλλη απάντηση : «Σε όλους». Αυτή είναι η μία άκρη του νήματος.

Κάθε χρηματική συναλλαγή, αγορά προϊόντων ή υπηρεσιών συνυφαίνεται με περιβαλλοντική κατανάλωση. Καταναλώνουμε ενέργεια, υλικά που κατασκευάζονται με ενέργεια, άλλους πόρους της γης που επίσης καταναλώνουν τον προϋπολογισμό μας. Ακόμα και μετά τη χρήση, τα απορρίμματα καταναλώνουν τον προϋπολογισμό μας. Κάθε πραγματική συναλλαγή, λοιπόν, εμπεριέχει στην πραγματικότητα δύο συναλλαγές: τη χρηματική, όπου συμβατική αξία αλλάζει χέρια, καθώς και την περιβαλλοντική, που μεταφέρουμε (την ειδική αξία περιβάλλοντος) ως χρέος απλήρωτο στις επόμενες γενιές[2]. Η νέα θεωρία αξίας αποκαθιστά την τιμιότητα των συναλλαγών χρεώνοντας ακριβοδίκαια: δημιουργεί δεύτερη τιμή στα προϊόντα και υπηρεσίες. Αυτή η τιμή δεν καθορίζεται από μηχανισμούς αγοράς, προσδιορίζεται με επιστημονική μελέτη και συγκροτημένη λογιστική. Περιλαμβάνει όλα τα περιβαλλοντικά κόστη από τις πρώτες ύλες και τη μεταφορά, μέχρι την αποδόμηση στη φύση. Εκφράζει με επιστημονικό τρόπο αυτό που χαρακτηρίζουμε «υπηρεσίες οικοσυστήματος», από την αρχαία αποθήκευση ηλιακής ενέργειας στα ορυκτά καύσιμα έως την αποσύνθεση και συστημική επίδραση στο περιβάλλον. Αυτή είναι η άλλη άκρη του νήματος.

Ας ονομάσουμε αυτή την αξία ENV (Environmental Natural Value). Το σχήμα της διπλής (διφυούς) αξίας των αγαθών θα εμφανίζεται στα μάτια του καταναλωτή όπως το παρακάτω παράδειγμα:

Αγοράζω ένα ζευγάρι παπούτσια. Πληρώνω 50 € και 8 env. Τα ευρώ τα βρίσκω από τον μισθό μου, τα env από τη χρεωστική κάρτα που περιέχει το δικαίωμά μου στον προϋπολογισμό. Αν έχω καταναλώσει το ατομικό μου δικαίωμα, θα χρειαστεί να αγοράσω ENV από το ανταλλακτήριο. Εκεί, κάποιος άλλος πολίτης σε τιμή που θα προσδιοριστεί από προσφορά και ζήτηση θα ανταλλάξει το δικαίωμά του με κοινό χρήμα.

Η αξία αυτή, όπως τώρα προτείνεται, είναι ένα προϊόν ανθρώπινου σχεδιασμού. Προσδίδουμε λοιπόν σε αυτή συγκεκριμένα χαρακτηριστικά μέσω του σχεδιασμού της.

  • Η αξία αυτή είναι άυλη. Υπάρχει λογιστικά, διαχειρίζεται ηλεκτρονικά (όπως π.χ. το χρήμα των χρεωστικών καρτών), οι συναλλαγές της ελέγχονται μέσω τραπεζικού συστήματος, φυσικά διαφορετικού από το υπάρχον κεντρικών τραπεζών, αλλά με οργανωμένη παγκόσμια δομή.
  • Η αξία αυτή δεν τοκίζεται. Αντίθετα, έχει ημερομηνία λήξης. Τα ENV που δε χρησιμοποιήθηκαν μπορούν να δημιουργούν ‘εφεδρείες’ για απρόβλεπτες καταστάσεις, όπως φυσικές καταστροφές.
  • Το ENV δημιουργείται (σε αντιστοιχία με τον προϋπολογισμό άνθρακα) σε κεντρικό φορέα διαχείρισης και διοχετεύεται μέσω εθνικών φορέων στους πολίτες του κόσμου, π.χ. κάθε τρίμηνο, με ηλεκτρονικό τρόπο. Κάθε φυσικό πρόσωπο έχει ίσο δικαίωμα σε αυτόν τον προϋπολογισμό. Η διαχείριση των ENV συνίσταται στην ηλεκτρονική ασφάλεια των συναλλαγών και τον έλεγχο τήρησης του κύκλου τους. Η ροή των ENV είναι διαφανής, ελέγχεται σε κάθε συναλλαγή και φυσικά φορολογείται.
  • Η αξία ENV είναι μετατρέψιμη σε κοινό χρήμα μέσω διαδικασιών ανταλλακτηρίου ‘συναλλάγματος’. Οι συναλλαγές αυτής της κατηγορίας είναι απόλυτα διαφανείς στον έλεγχο της αρχής, εκτελούνται μόνο τη στιγμή πραγματικής συναλλαγής, ο πωλητής και ο αγοραστής είναι γνωστοί. (όχι μεταξύ τους, στον μηχανισμό ελέγχου/φορολογίας). Έτσι, εξασφαλίζεται πλήρης παρακολούθηση της ροής ENV και υλοποιείται η φορολογία σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.
  • Το EΝV είναι κλειστός κύκλος. Κάθε μονάδα που εκδίδεται, είτε επιστρέφει στην εκδούσα αρχή με τη χρήση της, είτε λήγει, οπότε πάλι επιστρέφει στην εκδούσα αρχή, είτε επανακατατίθεται στην εκδούσα αρχή, προκειμένου να σταματήσει η διαδικασία λήξης και να ανανεωθεί η λειτουργία μέσα στον παραγωγικό κύκλο.
  • Ο σχεδιασμός του συστήματος καλύπτει πλήρως τη συμφωνία του Παρισιού, προσθέτει σκέλος ελέγχου εφαρμογής και συμπεριλαμβάνει άλλα σημαντικά στοιχεία, όπως την απαίτηση δίκαιης νομής πόρων (μεταξύ χωρών, πολιτών διαφορετικών χωρών και γενεών), την απαίτηση για φιλικότερα προς το περιβάλλον συστήματα παραγωγής και κατανάλωσης, την ενσωμάτωση των συστημάτων αφαίρεσης διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα.
  • Ο επιστημονικός σχεδιασμός με κομβικά σημεία ελέγχου στην παραγωγή, τη φορολογία, την κυκλοφορία, επιτρέπει/επιβάλλει τις αρχές της νέας ουτοπίας. Επίσης, επιτρέπει τον επανασχεδιασμό/ρύθμιση του συστήματος μέσω π.χ. των σταθερών φορολόγησης.

Στο επόμενο τμήμα, το οποίο θα είναι κατ’ ανάγκη τεχνικό, θα δοθεί μια εκτενέστερη περιγραφή του συστήματος διπλής αξίας. Ο σκοπός αυτής της περιγραφής είναι να γίνουν κατανοητές οι αρχές σχεδιασμού και φυσικά δεν αποτελεί το τελικό σχέδιο εφαρμογής.

1 ουτοπία plus

+          1 νέα θεωρία αξίας

+          1 νέα οικονομία

+          1 νέα κοινωνιολογία

————————————-

=          Αλλαγή παραδείγματος

Η νέα οικονομία που θα δημιουργηθεί μέσα στο πλαίσιο της «διπλής αξίας» θα έχει πολλά πρόσθετα χαρακτηριστικά. Ο καταναλωτής θα επιλέγει με δύο κριτήρια τιμών, το χρηματικό και το περιβαλλοντικό. Η λειτουργία της αγοράς φυσικά ωθεί σε φιλικές προς το περιβάλλον επιλογές. Ο παραγωγός, επίσης, έχει να αντιμετωπίσει δύο κριτήρια βελτιστοποίησης. Δεν αρκεί να παράγει ένα ποιοτικό προϊόν, οφείλει να έχει και το μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα (= μικρή τιμή ENV). Παραγωγή και κατανάλωση αξιοποιούν μηχανισμούς αγοράς για την υλοποίηση φιλικής προς το περιβάλλον συμπεριφοράς αντί για ένα σύνολο κανονισμών (που συστηματικά παραβιάζονται). Η ακριβοδίκαιη λειτουργία του μηχανισμού στηρίζεται στην επιστημονική απόδοση της περιβαλλοντικής αξίας και τη σωστή διαχείρισή της. Εννοείται ότι το σύστημα είναι παγκόσμιο, όπως είναι και το περιβαλλοντικό πρόβλημα.

Για την επεξήγηση του συστήματος ας επεξεργαστούμε το απλούστερο παράδειγμα: ένα λίτρο βενζίνης ζυγίζει περίπου 739 γραμμάρια, με την καύση παράγονται 2281 γραμμάρια CO2[3]. Αν 1 ENV αντιστοιχεί σε 1 κιλό CO2, τότε η βενζίνη έχει 2,2 ENV το λίτρο. Σε αυτή την τιμή ENV πρέπει να προστεθούν τα ENV διύλισης, μεταφοράς, ακόμα και αυτά που αντιστοιχούν στον φωτισμό του πρατηρίου. Συνεπώς, υπάρχει ένα συνολικό ανεξάρτητο λογιστικό σύστημα που παρακολουθεί την αξία ENV.

Οι σημερινές τεχνολογίες πληροφορικής έχουν πλήρη τεχνικά εργαλεία για να διαχειριστούν αυτό το διπλό λογιστήριο. Ένας σημερινός καταναλωτής έχει πιστωτικές κάρτες, λογαριασμούς σε τράπεζες, κάρτες επιβράβευσης, λογαριασμούς ενέργειας, επικοινωνίας, έχει πάνω από 10 λογιστήρια που παρακολουθούν με ασφάλεια την οικονομική του συμπεριφορά. Όπως ο ΦΠΑ, παράγει ένα προστιθέμενο ποσό που παρακολουθεί τα αγαθά, έτσι και το λογιστήριο διπλής αξίας παρακολουθεί αγαθά και υπηρεσίες. Δεν είναι απλό, δεν είναι όμως ακατόρθωτο.

Ανάλυση παρόμοια με την παραπάνω θα πρέπει να γίνει για κάθε τι που συμμετέχει στον οικονομικό κύκλο. Αυτό ήδη γίνεται σε συγκεκριμένα προϊόντα για διαφορετικούς σκοπούς (π.χ. τρόφιμα, φάρμακα), καθώς ήδη υπάρχουν χιλιάδες πιστοποιήσεις προϊόντων. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι διαθέτουμε επιστημονική μεθοδολογία, τεχνολογία, πληροφορικά συστήματα για να διαχειριστούμε αυτόν τον τεράστιο όγκο πληροφορίας. Φυσικά θα υπάρχουν διευθετήσεις στην εισαγωγή του συστήματος, έλεγχος και ειδικές διαχειρίσεις. Φυσικά θα χρειαστεί χρόνος και έργο. Φυσικά το σύστημα θα έχει δικλείδες ελαστικότητας και ελέγχου. Θα έχει, ωστόσο, δύο απόλυτες απαιτήσεις:

  • Μηδενική συσσώρευση ENV
  • Τήρηση του προϋπολογισμού

Η διαχείριση των ENV στον παραγωγικό κύκλο είναι σύνθετη. Υπάρχουν ανεπτυγμένες μεθοδολογίες τόσο στην οικονομία (π.χ. δομημένα ομόλογα) όσο και στην τεχνολογία (ένα αυτοκίνητο έχει 30 χιλιάδες εξαρτήματα).

Το δεύτερο σημαντικό θέμα της νέας οικονομίας είναι η φορολογία. Η φορολογία του ENV θα είναι ο πιο σημαντικός μηχανισμός αποκατάστασης της οικονομικής ισότητας των πολιτών, τόσο στο εθνικό όσο και στο διεθνές πλαίσιο. Τα κράτη δεν έχουν δικά τους ENV, τα προμηθεύονται με φορολογία. Αυτή μπορεί να είναι ένα γενικό ποσοστό στην πηγή, πριν δηλαδή την πίστωση στις χρεωστικές κάρτες των πολιτών του. Η φορολόγηση του ENV συνδέεται με την κατανάλωσή του, δεν αφορά τον παραγωγικό μηχανισμό. Αν κάποιος δεν αγοράζει ENV, δε φορολογείται. Όσοι αγοράζουν, αντιμετωπίζουν κλιμακωτή φορολόγηση: όσο η κατανάλωσή τους είναι επιβαρυντική για το περιβάλλον, τόσο περισσότερο φορολογούνται.

Η διεθνής φορολόγηση της κυκλοφορίας ENV είναι προϊόν διαπραγμάτευσης και εκφράζει το γεγονός ότι οι πλούσιες χώρες έχουν δημιουργήσει τις υποδομές και έχουν καταναλώσει προϋπολογισμό άνθρακα στο παρελθόν. Επίσης, ο έλεγχος της διαχείρισης των ENV και της ασφάλειας και προστασίας των συναλλαγών είναι έργο της διεθνούς και των εθνικών αρχών/οντοτήτων διαφορετικών από τις σημερινές τράπεζες.

Όσα αναφέρθηκαν αποτελούν αδρό περίγραμμα. Τα συγκεκριμένα ποσοστά και όρια στη φορολόγηση της κατανάλωσης μορφοποιούν αριθμητικά τις πολιτικές επιλογές. Η χρησιμότητα του συστήματος διπλής αξίας έγκειται ακριβώς σε αυτό, χρησιμοποιεί το μηχανισμό αγοράς με πλήρη διαφάνεια και ενημέρωση, για να αποδώσει τον συντελεστή μετατροπής ENV σε κοινό νόμισμα και τους συντελεστές φορολόγησης, για να προσδιορίσει την ταχύτητα απομείωσης των συσσωρευμένων χρηματικών αξιών και την κατανομή τους σε χώρες και πολίτες.

1 ουτοπία plus

+          1 νέα θεωρία αξίας

+          1 νέα οικονομία

+          1 νέα κοινωνιολογία

————————————-

=          Αλλαγή Παραδείγματος

Η εφαρμογή του συστήματος διπλής αξίας θα επιφέρει συστηματικές επιδράσεις στη διάρθρωση των κοινωνιών. Ο καπιταλισμός με τις επαναλαμβανόμενες κρίσεις λειτουργεί ως μηχανισμός συγκέντρωσης του κεφαλαίου, μετασχηματίζει την παραγωγική ισχύ σε εξουσία και εντείνει τις ανισότητες, αποβάλλοντας ουσιαστικά μέρη του πληθυσμού από την κοινωνική ζωή. Οι παγκόσμιες ανισότητες είναι μη ανεκτές, μη διατηρήσιμες. Το σύστημα διπλής αξίας, με τη διαφάνεια των συναλλαγών και τον μηχανισμό φορολόγησης αυξάνει το χρηματικό κόστος της περιβαλλοντικά σπάταλης ζωής. Δημιουργεί με τον τρόπο αυτό ένα «ελκυστή προς την ισότητα». Το σύστημα δε θα θίξει απότομα τους πλούσιους, όπως μια επανάσταση. Αναπόφευκτα όμως οι ανισότητες θα υποχωρούν.

Η ορμητική ανάπτυξη του καπιταλισμού συνδέεται άμεσα με το πνεύμα του καταναλωτισμού. Όταν η υπερκατανάλωση – αυτή που κάνει ζημιά στο περιβάλλον – γίνει πανάκριβη, ο καταναλωτισμός δεν έχει τρόπο ύπαρξης. Αξίες ηθικού χαρακτήρα, όπως η αυτάρκεια, η τοπικότητα, ο σεβασμός του μέτρου, η δημιουργικότητα θα αποκατασταθούν στη συνείδηση των ανθρώπων. Μαζί θα αποκατασταθεί ο χρόνος του ανθρώπου. Χωρίς τη φρενίτιδα της κατανάλωσης, η απαραίτητη για την αυτοσυντήρηση εργασία – με δεδομένη την εξαιρετική παραγωγικότητα της εποχής, θα αποδώσει τεράστιο ελεύθερο χρόνο, τεράστια ανάγκη δημιουργικής ενασχόλησης[4]. Μιλάμε για κοινωνίες με τελείως διαφορετικό αξιακό σύστημα. Οι ίδιοι οι άνθρωποι θα αποφασίσουν πώς θα πορευτούν: θα βρεθούν αντιμέτωποι με το πρόβλημα διαχείρισης χρόνου, χωρίς όμως κατανάλωση. Μάλλον θετικά θα προκύψουν από αυτό, αφού ο πιο απλός τρόπος διαχείρισης χρόνου είναι το παιγνίδι και ο καλύτερος η δημιουργία. Ίσως αυτά να μοιάζουν ξένα στον νευρωτικό πολιτισμό μας, αυτός όμως ο νευρωτικός πολιτισμός έχει πλέον ημερομηνία λήξης.

Τα σενάρια της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC), προβλέπουν αφαίρεση CO2 από την ατμόσφαιρα. Ο φόρος άνθρακα δεν καλύπτει το κόστος, ούτε υπάρχει κίνητρο για τις σχετικές επενδύσεις. Το σύστημα διπλής αξίας αποδίδει παραγωγικό κίνητρο στη δράση αυτή, δημιουργεί νέο πεδίο οικονομικής δραστηριότητας (παραγωγή αξίας ENV).

Κλείνοντας αυτόν το κύκλο, υπενθυμίζω τη βασική παραδοχή, τον καθοριστικό όρο που δίνει νόημα σε αυτά: η κλιματική αλλαγή συνιστά μια υπαρξιακή απειλή για τον ανθρώπινο πολιτισμό. Υπάρχει χρόνος να αντιμετωπιστεί με μια παγκόσμια στράτευση χωρίς προηγούμενο. Η επιστήμη έχει δώσει τα στοιχεία και τα απαιτούμενα. Η ανθρωπότητα έζησε την παιδική της ηλικία. Τώρα βρίσκεται μπροστά στα σκληρά διλήμματα της ενηλικίωσης.

 

 

* Ο Δημήτρης Πουλής είναι μηχανικός, γεννήθηκε στην Αθήνα το 1955, σπούδασε Μηχανολόγος-Ηλεκτρολόγος μηχανικός στο ΕΜΠ. Ζει στο Ηράκλειο Κρήτης, εργάστηκε στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, κυρίως ως εκπαιδευτικός στο ΤΕΙ Κρήτης. Ήδη συνταξιούχος, με ενδιαφέροντα σε επιστήμη, μαθηματικά, πολιτική. Ειδική ενασχόληση με την κλιματική αλλαγή και την πολιτική διαχείριση του προβλήματος αυτού.


[1] Μας το έχει πει η τέχνη, από τον Ταρκόφσκι έως τον Κουροσάβα, μας το θυμίζουν Τσερνόμπιλ και Φουκουσίμα.

[2] Ήδη, υπάρχουν περιπτώσεις εφαρμογής αυτής της χρέωσης, είναι το λεγόμενο τέλος ανακύκλωσης που υπάρχει σε κάποια προϊόντα, όπως οι μπαταρίες αυτοκινήτου.

[3] Χημεία λυκείου. Η βενζίνη είναι οκτάνιο C8H18, με την καύση παράγονται οκταπλάσια μόρια (και οκταπλάσια mole) CO2. Από τα μοριακά βάρη 114 για C8H18 και 44 για CO2 προκύπτει: 2281=739/114*8*44

[4] Η εργασία ως λόγος ύπαρξης των ανθρώπων προς το συμφέρον του οικονομικού συστήματος αναιρείται. Εξέλιξη που δεν περιμένει την τεχνητή νοημοσύνη.